Bớt phần lẻ trước
Con học cách trừ thứ hai khi phần lẻ không đủ, như 14 − 6: bớt hết phần lẻ trước để về đúng 10, rồi bớt nốt chỗ còn thiếu từ 10.
Học xong, con làm được
- Tính 14 − 6 bằng hai bước: bớt phần lẻ trước để còn 10, rồi bớt nốt từ 10.
- Tách số cần bớt thành phần lẻ và phần bớt nốt, ghi bằng sơ đồ tách gộp.
- Nhận ra đếm lùi qua 10, như 11 − 3, cũng là bớt phần lẻ trước rồi bớt nốt.
Cần chuẩn bị
- Một vỉ trứng 10 ô, một cái bát và 14 quả trứng (hoặc 14 quả quất, 14 viên lego)
- Hai khung mười ô vẽ trên giấy và 18 cúc áo hay hạt đậu
- Một dải số từ 0 đến 20 vẽ trên giấy và một cái cúc làm quân đi
- Giấy và bút chì
Vì sao học bài này lúc này
Bài trước con lấy cả số cần bớt từ một chục, không đụng tới phần lẻ. Bài này đi đường khác tới cùng một chỗ: dùng hết phần lẻ trước, thiếu bao nhiêu mới lấy ở chục bấy nhiêu. Cách này giống việc con vẫn làm khi lấy đồ: lấy những cái để rời trước, rồi mới mở hộp. Nó cũng nối với đếm lùi mà con đã biết, vì đếm lùi qua 10 chính là bớt hết phần lẻ rồi bớt nốt. Bài sau con đặt hai cách cạnh nhau và chọn cách nhanh cho từng phép trừ.
Cùng con làm ở nhà
Lấy trứng trong bát trước
Xếp đầy vỉ 10 quả, để 4 quả trong bát: 14. Nói với con: nhà mình cần 6 quả để làm bánh, con lấy giúp. Bảo con lấy những quả để rời trong bát trước: 4 quả, bát hết, còn đúng một vỉ 10. Hỏi: cần 6 quả, đã lấy 4, còn phải lấy mấy? Con lấy nốt 2 quả từ vỉ. Vỉ còn 8. Viết 14 − 6 = 8. Làm lại với cúc áo trên hai khung mười ô: nhặt 4 cúc ở khung phải trước, rồi 2 cúc ở khung trái. Đếm số cúc đã nhặt: 4 và 2 gộp lại được 6.
Nói với con14 trừ 6. 14 gồm 10 và 4. Bớt phần lẻ trước: 14 trừ 4 bằng 10. Cần bớt 6, đã bớt 4, còn phải bớt 2. 10 trừ 2 bằng 8. 14 trừ 6 bằng 8.
Tách số cần bớt bằng sơ đồ
Viết 12 − 8. Lần này sơ đồ tách gộp vẽ dưới số cần bớt, tức là số 8. Hỏi: phần lẻ của 12 là mấy? Là 2, nên nhánh trái ghi 2. Hỏi tiếp: 8 gồm 2 và mấy? Nhánh phải ghi 6, đó là phần bớt nốt. Con làm hai bước: 12 − 2 = 10, rồi 10 − 6 = 4. Làm tiếp 11 − 6, 14 − 5, 18 − 9; mỗi phép con nói phần lẻ trước rồi mới tách. Số còn lại lần lượt là 5, 9 và 9. Phép nào con ngập ngừng thì bày lại bằng cúc trên hai khung mười ô.
Nói với con12 trừ 8. Phần lẻ là 2. Tách 8 thành 2 và 6. Bớt phần lẻ trước: 12 trừ 2 bằng 10. Bớt nốt 6: 10 trừ 6 bằng 4. 12 trừ 8 bằng 4.
Đếm lùi qua 10 trên dải số
Vẽ một dải số từ 0 đến 20, tô đậm ô 10. Đặt cái cúc ở ô 11. Viết 11 − 3. Con cho cúc nhảy lùi 3 bước và đọc ô vừa tới, không đọc lại ô 11: 10, 9, 8. Hỏi: bước nào đưa cúc về 10? Bước đầu, đó là bớt hết phần lẻ 1. Hai bước sau là bớt nốt 2. Làm tiếp 12 − 4: hai bước về 10, hai bước nữa tới 8. Rồi 13 − 5: ba bước về 10, hai bước nữa tới 8. Mỗi lần, con dừng ở ô 10 một nhịp rồi mới đi tiếp.
Nói với con11 trừ 3. Đếm lùi 3 bước: 10, 9, 8. Bước đầu về 10, đó là bớt hết phần lẻ. Hai bước sau là bớt nốt 2. 11 trừ 3 bằng 8.
Con hay nhầm ở đâu
Tới bước bớt nốt con lại cộng: 14 − 6, về 10 rồi tính 10 + 2 = 12.
Cách gỡ: Hỏi “Mình đang lấy ra hay bỏ thêm vào?”. Đã lấy ra 4 quả mà còn lấy tiếp thì không thể còn nhiều hơn 10. Cho con lấy nốt 2 quả từ vỉ rồi đếm: 8.
Về 10 rồi con bớt cả số cần bớt thêm lần nữa: 14 − 6, tính 14 − 4 = 10 rồi 10 − 6 = 4.
Cách gỡ: Cho con đếm số quả đã lấy ra: 4 và 6 gộp lại được 10 quả, nhiều hơn 6. Chỉ cần 6 quả, đã có 4, nên chỉ lấy nốt 2.
Con tách sai số cần bớt: 12 − 8 mà tách 8 thành 2 và 5, rồi tính 10 − 5 = 5.
Cách gỡ: Bảo con gộp hai nhánh của sơ đồ để kiểm: 2 và 5 gộp lại được 7, chưa phải 8. Sửa nhánh phải thành 6 rồi tính lại.
Khi đếm lùi, con đọc cả số đang đứng: 11 − 3 mà đọc “11, 10, 9” rồi viết 9.
Cách gỡ: Chỉ cho con: 11 là chỗ cái cúc đang đứng, chưa phải một bước. Cúc nhảy rồi mới đọc. Cho con nhảy lại và giơ một ngón tay cho mỗi bước: 10, 9, 8.
Khi nào sang bài sau
Con sang bài sau được khi gặp 13 − 5 hay 15 − 7, con nói ngay phần lẻ là mấy, tách được số cần bớt, và dừng đúng ở 10 trước khi bớt nốt.
Từ dùng trong bài
Bớt phần lẻ trước, rồi bớt nốtSơ đồ tách gộpĐếm lùiMột chục, bó và que lẻPhép trừKhung mười ôDải sốNhiều hơn, ít hơn và lớn hơn, bé hơn
