Open Math Tải app
Chương 7 · Bài 3

Hai cách, cùng một số

Con làm một phép trừ như 11 − 4 theo cả hai cách, thấy cách nào cũng còn lại cùng một số, tự chọn cách nhanh hơn, và kiểm phép trừ bằng cách gộp.

Học xong, con làm được

  • Làm một phép trừ theo cả hai cách và giải thích vì sao còn lại cùng một số.
  • Chọn cách nhanh hơn cho từng phép trừ, như 11 − 8 hay 16 − 7.
  • Tìm số còn lại bằng cách nghĩ tới phép cộng: 9 và mấy gộp lại được 12.
  • Kiểm một phép trừ bằng cách gộp số còn lại với số đã bớt.

Cần chuẩn bị

  • Hai vỉ trứng 10 ô (hoặc hai khay đá 10 ngăn) và hai cái đĩa
  • 22 cái bánh quy nhỏ, hạt lạc hay nho khô
  • Mấy mảnh giấy nhỏ để ghi phép trừ
  • 13 hạt đậu hay cúc áo
  • Giấy và bút chì

Vì sao học bài này lúc này

Hai bài trước con học hai cách trừ riêng rẽ: lấy từ một chục, và bớt phần lẻ trước rồi bớt nốt. Học riêng thì mỗi cách rõ, nhưng con có thể nghĩ đó là hai loại phép trừ khác nhau, hoặc chỉ một cách là đúng. Bài này đặt hai cách cạnh nhau trên cùng một số đồ vật để con thấy: lấy ở đâu trước cũng được, miễn là lấy đủ số cần bớt. Con cũng học cách kiểm bằng phép cộng, để tự biết mình đúng hay sai. Từ đây con được tự chọn cách, và bài sau con dùng phép trừ vào các bài toán đến 20.

Cùng con làm ở nhà

  1. Hai phần bánh, hai cách lấy

    Bày hai phần giống hệt nhau, mỗi phần 11 cái bánh: một vỉ đầy 10 cái và 1 cái trên đĩa. Nói: mỗi phần ăn 4 cái. Phần thứ nhất, con lấy từ một chục: lấy cả 4 cái trong vỉ, vỉ còn 6, đĩa còn 1, gộp lại được 7. Phần thứ hai, con bớt phần lẻ trước: lấy 1 cái trên đĩa, rồi lấy nốt 3 cái trong vỉ, vỉ còn 7. Để hai phần cạnh nhau. Hỏi: mỗi phần mất mấy cái? Mỗi phần còn mấy cái? Viết 11 − 4 = 7.

    Nói với conHai phần bánh, mỗi phần 11 cái. Phần này lấy cả 4 cái trong vỉ. Phần kia lấy 1 cái trên đĩa, rồi 3 cái trong vỉ. Phần nào cũng mất 4 cái, phần nào cũng còn 7 cái. 11 trừ 4 bằng 7.

  2. Phép này thì cách nào nhanh

    Ghi ba mảnh giấy: 11 − 8, 16 − 7, 17 − 8. Mỗi phép con làm cả hai cách rồi nói cách nào nhẹ hơn. 11 − 8: lấy từ một chục thì 10 − 8 = 2, 2 và 1 gộp lại được 3; bớt phần lẻ trước thì phải bớt nốt tới 7. 16 − 7: bớt 6 về 10 rồi chỉ bớt nốt 1, còn 9; lấy từ một chục thì 10 − 7 = 3, 3 và 6 gộp lại được 9. 17 − 8: cách nào cũng còn 9. Đừng nêu thành luật. Con chọn cách con thấy nhẹ, và được đổi ý.

    Nói với conCách nào cũng đúng. Bớt 8 hay 9 thì lấy từ một chục: chục chỉ còn 2 hay 1. Số cần bớt chỉ hơn phần lẻ một chút thì bớt phần lẻ trước: chỉ phải bớt nốt 1 hay 2.

  3. Nghĩ tới phép cộng

    Viết 12 − 9. Hỏi con theo chiều ngược: 9 và mấy gộp lại được 12? Bày 9 hạt đậu, con thêm từng hạt cho tới 12: thêm 1 được 10, thêm 2 nữa được 12, vậy đã thêm 3. Viết 12 − 9 = 3. Làm tiếp 11 − 8 và 13 − 9, lần này con chỉ nói, không bày hạt: 8 thêm 2 được 10, thêm 1 nữa được 11, vậy là 3; 9 thêm 1 được 10, thêm 3 nữa được 13, vậy là 4.

    Nói với con12 trừ 9. 9 và mấy gộp lại được 12? 9 thêm 1 được 10, thêm 2 nữa được 12. 9 và 3 gộp lại được 12. Vậy 12 trừ 9 bằng 3.

  4. Kiểm phép trừ bằng cách gộp

    Viết ba dòng đã tính sẵn, trong đó có một dòng sai: 11 − 7 = 4; 12 − 4 = 9; 16 − 9 = 7. Con làm người kiểm: gộp số còn lại với số đã bớt, xem có về số đứng đầu không. 4 và 7 gộp lại được 11: đúng. 9 và 4 gộp lại được 13, không phải 12: sai. Con sửa: 8 và 4 gộp lại được 12, nên 12 − 4 = 8. 7 và 9 gộp lại được 16: đúng. Từ nay mỗi lần trừ xong, con tự kiểm một lần như vậy.

    Nói với conMuốn biết trừ đúng chưa thì gộp lại. Số còn lại và số đã bớt gộp lại phải được số đứng đầu. 9 và 4 gộp lại được 13, không phải 12. Vậy dòng này sai.

Con hay nhầm ở đâu

  • Con làm hai cách được hai số khác nhau mà không thấy lạ: 11 − 4 một lần còn 7, một lần còn 8.

    Cách gỡ: Bày lại hai phần bánh. Ở phần còn 8 cái, cho con đếm số chỗ trống: mới lấy đi 3 cái. Lấy đủ 4 cái thì phần nào cũng còn 7.

  • Con tin chỉ một cách là đúng, cách kia là làm sai.

    Cách gỡ: Làm cả hai cách trên hai phần giống nhau, đặt cạnh nhau rồi đếm. Hai phần còn bằng nhau, vì phần nào cũng mất đúng 4 cái.

  • Nghe “nghĩ tới phép cộng”, con cộng luôn hai số: 12 − 9 mà tính 12 + 9.

    Cách gỡ: Nhắc con: 12 là cả nhóm, 9 là một phần, phần còn thiếu phải ít hơn 12. Hỏi lại “9 và mấy gộp lại được 12?” rồi cho con thêm hạt từ 9 lên 12.

Khi nào sang bài sau

Con đã vững khi bố mẹ đưa một phép trừ như 15 − 8, con chọn một cách, nói được từng bước, và tự kiểm bằng cách gộp. Con chọn cách nào cũng được.

Từ dùng trong bài

Phép trừPhép cộngMở bó, lấy từ một chụcBớt phần lẻ trước, rồi bớt nốtCả nhóm và hai phầnNhiều hơn, ít hơn và lớn hơn, bé hơn