Open Math Tải app
Chương 7 · Bài 1

Lấy từ một chục

Con trừ khi phần lẻ không đủ để bớt, như 13 − 8, theo cách thứ nhất: mở bó, lấy cả số cần bớt từ một chục, rồi gộp chỗ còn lại với phần lẻ.

Học xong, con làm được

  • Tính 13 − 8 và 11 − 7 bằng hai bước: lấy từ một chục, rồi gộp chỗ còn lại với phần lẻ.
  • Nói được vì sao phải mở bó: phần lẻ không đủ để bớt.
  • Ghi cách làm bằng sơ đồ tách gộp vẽ dưới số đứng đầu.
  • Làm được cả khi đồ vật không xếp sẵn thành chục, như 12 con vịt có 9 con lên bờ.

Cần chuẩn bị

  • 16 chiếc đũa hay que kem và một sợi dây thun để buộc bó 10
  • Hai khung mười ô vẽ trên giấy và 13 hạt đậu hay cúc áo
  • 14 nắp chai làm vịt và một cái khăn làm ao
  • Giấy và bút chì

Vì sao học bài này lúc này

Con đã trừ được trong phạm vi 20 khi phần lẻ đủ để bớt: 15 − 3 thì chục đứng yên, chỉ bớt ở phần lẻ. Ở chương trước con cũng vừa gom cho đủ một chục để cộng qua 10. Bài này gặp tình huống mới: 13 − 8, có 3 cái lẻ mà phải bớt 8. Con học cách thứ nhất, lấy tất cả từ một chục, vì nó chỉ cần hai việc con đã thạo: trừ từ 10 và gộp hai số nhỏ. Bài sau con học cách thứ hai, bớt phần lẻ trước; hai cách dạy riêng để con không lẫn bước của cách này sang cách kia.

Cùng con làm ở nhà

  1. Mở bó, lấy cả 8 que từ bó

    Buộc 10 chiếc đũa thành một bó, đặt 3 chiếc lẻ bên phải: 13. Bảo con lấy đi 8 chiếc. Hỏi trước: 3 chiếc lẻ có đủ để lấy 8 không? Không đủ, nên con mở dây thun, lấy cả 8 chiếc từ bó, để nguyên 3 chiếc lẻ. Hỏi: bó còn mấy chiếc? 2 chiếc ấy và 3 chiếc lẻ gộp lại được mấy? Con đếm lại để kiểm: 5. Viết 13 − 8 = 5. Làm lại với hạt đậu trên hai khung mười ô đặt cạnh nhau: khung trái đầy 10, khung phải 3; con nhặt cả 8 hạt ở khung trái.

    Nói với conCó 13 que: 1 bó và 3 que lẻ. 3 que lẻ không đủ để bớt 8. Mở bó, lấy 8 que từ bó. Bó còn 2 que. 2 que và 3 que gộp lại được 5 que. 13 trừ 8 bằng 5.

  2. Ghi lại bằng sơ đồ dưới số đứng đầu

    Viết 16 − 8. Dưới số 16, con vẽ sơ đồ tách gộp: nhánh trái ghi 10, nhánh phải ghi 6. Hỏi: 6 có đủ để bớt 8 không? Bước một, lấy từ một chục: 10 − 8 = 2. Bước hai, gộp với phần lẻ: 2 và 6 gộp lại được 8. Lúc đầu con vừa vẽ vừa làm trên bó đũa, sau đó chỉ vẽ. Làm tiếp 11 − 7, 14 − 9, 12 − 3; con nói từng bước thành tiếng. Số còn lại lần lượt là 4, 5 và 9.

    Nói với con16 trừ 8. 16 gồm 10 và 6. 6 không đủ để bớt 8. Lấy từ một chục: 10 trừ 8 bằng 2. 2 và 6 gộp lại được 8. 16 trừ 8 bằng 8.

  3. Khi đồ vật không xếp thành chục

    Trải cái khăn làm ao, thả 12 nắp chai làm vịt, để lộn xộn, không xếp hàng. Kể: dưới ao có 12 con vịt, 9 con lên bờ, dưới ao còn mấy con? Đừng để con nhặt từng cái ngay. Hỏi: 12 gồm 10 và mấy? Con viết 12 − 9, vẽ sơ đồ dưới số 12 rồi làm hai bước: 10 − 9 = 1; 1 và 2 gộp lại được 3. Sau đó mới cho 9 con vịt lên bờ và đếm số còn dưới ao để kiểm. Đổi số: 14 con vịt, 6 con lên bờ, còn 8 con.

    Nói với conVịt không xếp thành chục, nhưng số 12 thì có: 12 gồm 10 và 2. Lấy từ một chục: 10 trừ 9 bằng 1. 1 và 2 gộp lại được 3. Dưới ao còn 3 con vịt.

Con hay nhầm ở đâu

  • Con lấy số lẻ lớn trừ số lẻ bé: 11 − 7 mà tính 7 − 1 = 6, rồi viết 6 hoặc 16.

    Cách gỡ: Bày 1 bó và 1 chiếc đũa lẻ. Hỏi “Có mấy que lẻ? Có đủ 7 que để lấy không?”. Không đủ thì phải mở bó: 10 − 7 = 3, 3 và 1 gộp lại được 4.

  • Con quên phần lẻ: 16 − 8, tính 10 − 8 = 2 rồi viết luôn 2.

    Cách gỡ: Chỉ vào 6 chiếc đũa lẻ vẫn nằm trên bàn và hỏi “Còn những que này thì sao?”. Chưa ai lấy chúng đi, nên phải gộp vào: 2 và 6 gộp lại được 8.

  • Con trừ luôn cả ở phần lẻ: 16 − 8, tính 10 − 8 = 2 rồi 6 − 2 = 4.

    Cách gỡ: Cho con đếm số que đã lấy ra: đủ 8 que, tất cả từ bó. Không phải lấy thêm que nào nữa, nên chỗ còn lại của bó và phần lẻ thì gộp, không trừ.

  • Mở bó rồi con vẫn tính như bó còn nguyên: 14 − 9 mà viết 15.

    Cách gỡ: Hỏi “Bó còn nguyên không?”. Cho con nhìn bó đã mở chỉ còn 1 que. 1 que ấy và 4 que lẻ gộp lại được 5.

Khi nào sang bài sau

Con đã vững khi gặp 15 − 7 hay 12 − 8, con tự nói phần lẻ không đủ để bớt, lấy từ một chục rồi gộp, và không bỏ quên phần lẻ. Còn cần bó que để làm cũng được.

Từ dùng trong bài

Mở bó, lấy từ một chụcMột chục, bó và que lẻSơ đồ tách gộpGom cho đủ một chụcBớt phần lẻ trước, rồi bớt nốtKhung mười ô