Ô trống: cả nhóm hay một phần
Gặp phép tính có ô trống, con hỏi trước ô trống là cả nhóm hay một phần: cả nhóm thì gộp hai phần, một phần thì lấy cả nhóm trừ phần kia.
Học xong, con làm được
- Nói được ô trống trong một phép cộng hay phép trừ là cả nhóm hay một phần, rồi tìm nó.
- Viết lại phép tính cho ô trống đứng một mình, như 3 + = 7 thành 7 − 3 = .
- Tìm ô trống khi hai bên dấu bằng đều có phép trừ, như 8 − 2 = 9 − .
- Nhận ra một phép tính sai.
Cần chuẩn bị
- 10 hạt đậu hoặc cúc áo
- Một mẩu giấy nhỏ để che một bên dấu bằng
- Giấy và bút chì
Vì sao học bài này lúc này
Bài trước con biết một sơ đồ cho bốn phép tính, tức là mỗi số trong phép tính có một chỗ trên sơ đồ. Bài này dùng điều ấy để đọc phép tính có ô trống. Con hay thấy dấu nào thì làm phép ấy, nên − 7 = 3 bị làm thành 7 − 3. Cách chữa là tìm cả nhóm trước: trong phép trừ nó đứng đầu, trong phép cộng nó đứng một mình. Bài sau làm đúng việc này với bài toán kể bằng lời, nơi dấu hỏi thay cho ô trống.
Cùng con làm ở nhà
Cùng số, cùng dấu, ô trống khác nhau
Viết hai phép tính cạnh nhau: 7 − = 3 và − 7 = 3. Cùng số 7 và 3, cùng dấu trừ. Với mỗi phép, hỏi con: số đứng đầu phép trừ là gì? Ở phép thứ nhất, cả nhóm là 7, ô trống là một phần: bày 7 hạt, tách ra 3 hạt, phần kia là 4. Ở phép thứ hai, ô trống đứng đầu nên là cả nhóm gồm 7 và 3: gộp 7 hạt với 3 hạt, được 10. Dạy con cách kiểm: cả nhóm không bao giờ bé hơn một phần của nó, nên ô trống đứng đầu phải lớn hơn 7, không thể là 4.
Nói với conÔ trống đứng đầu phép trừ. Đó là cả nhóm. Cả nhóm gồm 7 và 3. 7 cộng 3 bằng 10. Vậy 10 trừ 7 bằng 3.
Khi dấu bằng đứng trước
Viết = 10 − 1 và 5 = 5 − . Dấu bằng nằm ở đầu nên con dễ lạc. Bảo con đọc từ phía có dấu trừ: 10 trừ 1 bằng mấy? 5 trừ mấy bằng 5? Ở phép thứ nhất, ô trống là một phần của 10, phần kia là 1, nên ô trống là 9. Ở phép thứ hai, bày 5 hạt và hỏi: lấy đi mấy hạt thì vẫn còn 5? Không lấy hạt nào. Ô trống đứng cuối mà vẫn là một phần, và phần ấy là 0.
Nói với con5 trừ mấy bằng 5? Cả nhóm là 5. Một phần là 5. Phần kia là 0. 5 trừ 0 bằng 5.
Viết lại cho ô trống đứng một mình
Viết bốn phép tính thành một cột: 3 + = 7, + 3 = 7, 7 − = 3, − 7 = 3. Với mỗi dòng, con vẽ sơ đồ tách gộp, đặt ô trống vào đúng vòng của nó, rồi viết lại phép tính sao cho ô trống đứng một mình ở một bên dấu bằng. Ba dòng đầu thiếu một phần, đều viết lại thành 7 − 3 = . Dòng cuối thiếu cả nhóm, viết lại thành 7 + 3 = . Cho con thấy dấu trong phép tính cũ không quyết định dấu trong phép tính mới; chỗ đứng của ô trống mới quyết định.
Nói với con3 cộng mấy bằng 7? Ô trống là một phần. Tìm một phần thì trừ: 7 trừ 3 bằng 4.
Hai bên dấu bằng đều có phép trừ
Viết 8 − 2 = 9 − . Lấy mẩu giấy che bên có ô trống, cho con tính bên đủ số trước: 8 − 2 = 6, ghi số 6 nhỏ ở dưới. Dấu bằng nói hai bên là cùng một số, nên bên kia cũng phải là 6: 9 trừ mấy bằng 6? Ô trống là 3. Làm tiếp 6 − 4 = − 6: bên trái là 2, vậy − 6 = 2; ô trống đứng đầu nên là cả nhóm gồm 6 và 2, tức là 8. Kiểm bằng hạt: bày 8 hạt bớt 2 ở một bên bàn, 9 hạt bớt 3 ở bên kia, đếm phần còn lại của hai bên.
Nói với conBên này 8 trừ 2 bằng 6. Bên kia cũng phải là 6. 9 trừ mấy bằng 6? 9 trừ 3 bằng 6.
Tìm phép tính sai
Viết bốn phép tính và nói rõ việc cần làm là tìm phép sai: 6 − 2 = 8, 3 − 3 = 4 − 4, 6 − 0 = 6 − 6, 7 − 2 = 9 − 2. Phép đầu sai vì 6 là cả nhóm thì không có phần nào là 8. Phép thứ hai đúng, hai bên đều là 0. Phép thứ ba sai: bên trái là 6, bên phải là 0. Với phép cuối, hỏi con trước khi tính: hai cả nhóm khác nhau mà cùng bớt 2 thì phần còn lại có bằng nhau được không? Rồi tính để kiểm: 5 và 7.
Nói với con7 trừ 2 và 9 trừ 2. Cùng bớt 2 nhưng cả nhóm khác nhau, nên phần còn lại khác nhau: 5 và 7. Phép này sai.
Con hay nhầm ở đâu
Thấy dấu nào con làm phép ấy: gặp − 7 = 3 thì tính 7 − 3 và điền 4.
Cách gỡ: Chỉ vào ô trống và hỏi “Đây là cả nhóm hay một phần?” trước khi tính. Cho con thử lại bằng hạt: có 4 hạt thì không bớt 7 hạt được.
Con cho rằng số đứng sau dấu bằng luôn là phần cần tìm, nên bí trước 5 = 5 − .
Cách gỡ: Bảo con đọc phép tính từ phía có dấu trừ: “5 trừ mấy bằng 5?”. Số đứng một mình ở đây là 5, còn ô trống là một phần.
Với 8 − 2 = 9 − , con tính bên có ô trống trước rồi lúng túng.
Cách gỡ: Che bên có ô trống lại, cho con tính bên đủ số trước và ghi số ấy ở dưới. Sau đó mới mở bên kia ra.
Được bảo tìm phép sai, con lại khoanh phép đúng.
Cách gỡ: Đọc rõ câu hỏi trước mỗi lượt và bảo con nói lại: mình đang tìm phép đúng hay phép sai?
Khi nào sang bài sau
Con đã vững khi gặp ô trống là con chỉ ra cả nhóm trước rồi mới tính, và với − 4 = 5 con điền 9 chứ không điền 1.
Từ dùng trong bài
Ô trốngCả nhóm và hai phầnPhép cộngPhép trừDấu bằngSơ đồ tách gộpNhiều hơn, ít hơn và lớn hơn, bé hơn
