Một chục và mấy đơn vị: sơ đồ có một phần là 10
Con ghi mỗi số từ 11 đến 20 thành sơ đồ tách gộp có một phần là 10, rồi đọc ngay ra các phép tính như 10 + 6, 6 + 10, 16 − 6, 16 − 10.
Học xong, con làm được
- Viết sơ đồ tách gộp cho mỗi số từ 11 đến 20, với một phần là 10.
- Nói ngay 10 + 6, 6 + 10, 16 − 6 và 16 − 10 mà không đếm.
- Điền ô trống trong các phép tính này, kể cả khi ô trống là cả nhóm, như − 7 = 10.
Cần chuẩn bị
- 10 nắp chai đỏ và 8 nắp chai xanh, hay kẹp quần áo hai màu
- 20 que kem hay đũa, và 2 sợi dây chun
- Giấy và bút chì
Vì sao học bài này lúc này
Con vừa học viết số: 16 là 1 chục và 6 đơn vị. Từ chương phép trừ, con cũng biết một sơ đồ tách gộp cho hai phép cộng và hai phép trừ. Bài này ghép hai điều ấy: một chục là một phần, các đơn vị lẻ là phần kia, cả nhóm là số có hai chữ số. Nhờ vậy 10 + 6 hay 16 − 6 không còn là phép phải tính, con chỉ đọc ra từ cách viết số. Sơ đồ này được dùng lại khi cộng trừ mà chục đứng yên, và sau đó khi gom cho đủ một chục để cộng qua 10.
Cùng con làm ở nhà
Một chục là một phần
Xếp 10 nắp chai đỏ thành hai hàng 5 cái, để 6 nắp xanh bên phải. Hỏi con có tất cả mấy cái và dặn không đếm lại: một chục và 6 đơn vị là 16. Vẽ sơ đồ tách gộp: cả nhóm 16, hai phần 10 và 6, rồi viết 10 + 6 = 16. Đổi số nắp xanh thành 3, rồi 8: con vẽ sơ đồ 13 gồm 10 và 3, 18 gồm 10 và 8. Sau cùng hỏi: nếu phần kia cũng là một chục thì sao? 20 gồm 10 và 10. Cho con để ý: từ 11 đến 19, phần lẻ trong sơ đồ luôn trùng với chữ số bên phải của cả nhóm.
Nói với con10 nắp đỏ và 6 nắp xanh. 10 và 6 gộp lại được 16. 10 cộng 6 bằng 16.
Bốn phép tính bằng bó và que lẻ
Lấy 1 bó và 6 que lẻ, làm lần lượt bốn việc và viết phép tính cho mỗi việc. Đặt bó xuống rồi thêm 6 que lẻ: 10 + 6 = 16. Đặt 6 que lẻ trước rồi thêm bó: 6 + 10 = 16. Từ 16 que, lấy đi 6 que lẻ: còn 1 bó, và một bó là 10 que, nên 16 − 6 = 10. Từ 16 que, lấy đi cả bó: còn 6 que lẻ, 16 − 10 = 6. Làm thêm với 2 bó: 10 + 10 = 20, 20 − 10 = 10. Khi con làm 16 − 6, hỏi còn mấy que chứ đừng hỏi còn mấy bó.
Nói với con16 trừ 6. Lấy đi 6 que lẻ, còn 1 bó. Một bó là 10. 16 trừ 6 bằng 10.
Ô trống: cả nhóm hay một phần
Viết lần lượt: = 10 + 4, − 7 = 10, 13 − = 10, 17 − = 7, 10 = − 1. Với mỗi phép, con nói ô trống là cả nhóm hay một phần rồi mới điền. Ô trống đứng một mình hoặc đứng đầu phép trừ là cả nhóm: gộp hai phần, được 14, 17 và 11. Ô trống đứng sau dấu trừ là một phần: 13 − 3 = 10, 17 − 10 = 7. Con kiểm bằng bó và que, và soát thêm một điều: cả nhóm không bao giờ bé hơn một phần của nó.
Nói với conÔ trống trừ 7 bằng 10. Ô trống đứng đầu, nên là cả nhóm. Cả nhóm gồm 10 và 7. 17 trừ 7 bằng 10.
Hỏi nhanh không cần que
Cất que. Bố mẹ hỏi nhanh, xen cộng và trừ: 10 + 3, 8 + 10, 19 − 9, 15 − 10, 10 + 10, 12 − 2, 20 − 10. Con trả lời và nói thêm một câu về sơ đồ: 19 gồm 10 và 9 nên 19 − 9 = 10. Phép nào con phải đếm thì bày lại bó và que đúng phép ấy. Đổi vai: con hỏi, bố mẹ trả lời, thỉnh thoảng cố ý nói 16 − 6 = 1 để con sửa.
Nói với con19 gồm 10 và 9. Lấy đi 9 đơn vị lẻ thì còn 1 chục. 19 trừ 9 bằng 10.
Con hay nhầm ở đâu
Con viết 16 − 6 = 1, vì thấy còn một bó.
Cách gỡ: Bày bó ra và hỏi “Trong bó có mấy que?”. Chữ số 1 trong 16 chỉ một bó, tức 10 que. Hỏi lại: còn mấy que?
Con viết 10 + 6 = 106.
Cách gỡ: Đặt 6 que lẻ cạnh bó, rồi cho con ghi chữ số bên dưới: 1 dưới bó, 6 dưới que lẻ. Chữ số 6 thay vào chỗ chữ số 0 của 10.
Gặp − 7 = 10, con điền 3.
Cách gỡ: Hỏi “Ô trống đứng ở đâu? Số đứng đầu phép trừ là gì?”. Đó là cả nhóm, gồm 10 và 7. Cho con thử lại số 3: có 3 que thì không bớt 7 que được.
Sơ đồ vẽ xoay ngang hay lộn ngược thì con không tìm ra cả nhóm.
Cách gỡ: Bảo con tìm ô nối với cả hai ô kia: đó là cả nhóm, dù nó nằm trên, dưới hay bên cạnh.
Khi nào sang bài sau
Con đã vững khi nghe 10 + 8 hay 18 − 8 là trả lời ngay không đếm, và nói được 18 − 8 bằng 10 chứ không phải 1.
Từ dùng trong bài
Sơ đồ tách gộpÔ trốngCả nhóm và hai phầnMột chục, bó và que lẻPhép trừPhép cộngNhiều hơn, ít hơn và lớn hơn, bé hơn
