Các khối: mặt phẳng và mặt cong
Con gọi tên sáu khối qua các mặt của chúng: đặt từng mặt xuống bàn, nằm yên là mặt phẳng, lăn đi là mặt cong, rồi đoán khối nào lăn được, khối nào chồng được.
Học xong, con làm được
- Gọi đúng tên khối hộp chữ nhật, khối lập phương, khối trụ, khối nón, khối chóp, khối cầu.
- Tìm mặt phẳng và mặt cong của một khối bằng cách đặt thử xuống bàn.
- Nói trước khối nào lăn được, khối nào chồng được, và giải thích bằng các mặt của nó.
- Nhận ra đồ vật trong nhà có dạng khối nào, dù to hay nhỏ, đặt nằm hay đứng.
Cần chuẩn bị
- Một hộp bánh hoặc hộp sữa giấy, một con xúc xắc hoặc khối rubik
- Một lon sữa và một cuộn giấy
- Một quả bóng nhỏ hoặc viên bi, một quả cam
- Một cái nón lá hoặc mũ sinh nhật; khối chóp trong bộ xếp hình nếu nhà có
- Một quyển sách bìa cứng để kê làm dốc
- Giấy và bút chì
Vì sao học bài này lúc này
Đây là bài mở đầu chương về hình, và con chỉ cần biết đếm đến 10. Bài bắt đầu từ khối vì khối là thứ con cầm, lăn, chồng được; hình phẳng ở bài sau chỉ là vết tô của một mặt khối trên giấy. Tên của một khối do các mặt của nó quyết định, không do màu, độ to hay cách đặt. Vì vậy con học tên qua một việc tự làm được: đặt từng mặt xuống bàn rồi buông tay. Biết các mặt rồi, con nói trước được khối sẽ lăn, trượt hay chồng lên nhau được.
Cùng con làm ở nhà
Đặt xuống bàn rồi buông tay
Đưa con hộp bánh. Con đặt lần lượt từng mặt xuống bàn rồi buông tay: mặt nào cũng nằm yên, cả 6 mặt đều là mặt phẳng. Đưa quả bóng: đặt thế nào cũng lăn, nó chỉ có mặt cong. Cuối cùng là lon sữa: dựng đứng thì đáy nằm yên, đặt nằm thì thân lăn đi. Hỏi con: lon sữa có mấy mặt phẳng, mấy mặt cong? Để con chạm tay vào 2 đầu phẳng và thân cong rồi trả lời.
Nói với conĐặt một mặt xuống bàn. Nằm yên là mặt phẳng. Lăn đi là mặt cong.
Đoán trước: lăn, trượt hay chồng
Kê một đầu quyển sách lên cho thành dốc thấp. Trước khi thả mỗi món, hỏi con: nó sẽ lăn hay trượt? Thả hộp bánh, quả bóng, rồi lon sữa hai lần: một lần đặt nằm, một lần dựng đứng. Con sẽ thấy lon nằm thì lăn, lon đứng thì trượt. Sau đó hỏi: đặt được hộp bánh lên trên lon sữa đứng không? Lên trên quả bóng không? Con đoán xong mới đặt thử.
Nói với conCó mặt cong thì lăn được. Có mặt phẳng ở trên thì chồng được khối khác lên.
Sáu khối, sáu cái tên
Bày cả bộ đồ lên bàn, vừa chỉ vừa gọi tên: hộp bánh có dạng khối hộp chữ nhật, xúc xắc có dạng khối lập phương, lon sữa có dạng khối trụ, nón lá có dạng khối nón, quả bóng có dạng khối cầu, thêm khối chóp nếu có. Rồi kiểm đôi dễ lẫn: tô viền một mặt xúc xắc lên giấy, đặt các mặt khác vào chỗ tô, mặt nào cũng khít. Làm vậy với hộp bánh thì có mặt không khít. Cuối cùng xoay lon sữa từ đứng sang nằm và hỏi con nó còn là khối trụ không.
Nói với conKhối trụ có hai đầu phẳng, thân cong. Đặt nằm hay đứng, to hay nhỏ, nó vẫn là khối trụ.
Xếp tháp bằng đồ trong bếp
Cho con đi quanh bếp gom 5 hay 6 món: hộp trà, lon nước, cuộn giấy, hộp diêm, quả cam, cái nón. Với mỗi món, con nói nó có dạng khối nào, rồi xếp tất cả thành một cái tháp. Trước khi con đặt món nào lên, hỏi: món này đặt ở dưới, ở giữa, hay chỉ ở trên cùng được? Cái nón có đỉnh nhọn nên không đặt gì lên nó được. Quả cam không nằm yên trên tháp; để con tự thấy rồi nói vì sao.
Nói với conCái nón có đỉnh nhọn, nên nón đặt trên cùng. Quả cam không có mặt phẳng, nên không nằm yên trên tháp.
Con hay nhầm ở đâu
Con gọi tên theo độ to: hộp to là khối hộp chữ nhật, hộp nhỏ là khối lập phương.
Cách gỡ: Đặt hai khối lập phương khác cỡ cạnh nhau, như xúc xắc và khối rubik. Với từng khối, tô viền một mặt lên giấy rồi đặt các mặt khác vào chỗ tô. Mặt nào cũng khít thì là khối lập phương, to hay nhỏ cũng vậy.
Lon sữa dựng đứng thì con gọi đúng là khối trụ, đặt nằm thì con gọi tên khác.
Cách gỡ: Xoay lon từ đứng sang nằm ngay trước mắt con, rồi để con chạm lại hai đầu phẳng và thân cong. Các mặt vẫn thế nên tên không đổi.
Con lẫn khối nón với khối chóp vì cả hai đều có đỉnh nhọn.
Cách gỡ: Đặt cả hai nằm xuống rồi đẩy nhẹ. Khối nón lăn vòng quanh đỉnh vì có mặt cong, khối chóp chỉ trượt vì mọi mặt đều phẳng.
Con nghĩ khối nào có mặt cong thì lúc nào cũng lăn.
Cách gỡ: Dựng lon sữa đứng trên đáy phẳng rồi đẩy nhẹ: lon trượt chứ không lăn. Hỏi con mặt nào đang nằm dưới. Lăn hay không còn tuỳ mặt nằm dưới là mặt phẳng hay mặt cong.
Khi nào sang bài sau
Con đã vững khi cầm một đồ vật lạ trong nhà là chỉ được mặt phẳng, mặt cong của nó, nói được nó có dạng khối nào, và đoán được nó có lăn, có chồng được không trước khi thử.
