Open Math Tải app
Chương 7 · Bài 5

Bảng trừ trong phạm vi 20

Con nhìn một phép trừ là biết có phải mở bó không, xếp các phép trừ qua 10 thành bảng bậc thang, và nhớ dần chúng nhờ cách các ô đổi theo hàng, theo cột.

Học xong, con làm được

  • Nói ngay một phép trừ có cần mở bó không, và khi mở bó thì số còn lại ít hơn 10.
  • Dùng bảng bậc thang để từ một phép trừ đã nhớ suy ra phép bên cạnh.
  • Tìm các phép trừ còn lại cùng một số, như 14 − 6 và 10 − 2.
  • So hai phép trừ bằng lời: phép nào còn lại nhiều hơn.

Cần chuẩn bị

  • 18 chiếc đũa hay que kem và một sợi dây thun
  • Một tờ giấy to (mặt sau tờ lịch cũ) và bút dạ để kẻ bảng
  • Bút chì màu
  • Mấy mảnh giấy nhỏ để ghi phép trừ và che ô

Vì sao học bài này lúc này

Con đã trừ qua 10 bằng hai cách, đã chọn cách và đã dùng vào bài toán. Hiểu rồi mới tới lúc nhớ, nên bảng trừ nằm ở cuối chương. Trước khi nhớ, con tập nhìn xem phần lẻ có đủ để bớt không, vì vừa học mở bó xong thì con dễ mở bó cả khi không cần. Bảng xếp theo hình bậc thang để con thấy các phép trừ nối với nhau: số đứng đầu thêm 1 thì còn lại thêm 1, bớt thêm 1 thì còn lại ít đi 1. Nhờ thế con chỉ cần nhớ vững vài phép rồi suy ra phép bên cạnh. Các phép trừ này con còn dùng lại nhiều ở những chương sau.

Cùng con làm ở nhà

  1. Có phải mở bó không

    Bày 13 chiếc đũa: 1 bó và 3 chiếc lẻ. Viết ba phép: 13 − 2, 13 − 3, 13 − 6. Trước mỗi phép, con nhìn phần lẻ và nói: đủ, vừa hết, hay không đủ. 13 − 2: đủ, chục đứng yên, 3 − 2 = 1, còn 11. 13 − 3: vừa hết phần lẻ, còn 10. 13 − 6: không đủ, mở bó, 10 − 6 = 4, 4 và 3 gộp lại được 7. Hỏi con: phép nào còn lại ít hơn 10? Chỉ phép phải mở bó. Sau đó ghi 15 − 4, 12 − 5, 17 − 9, 16 − 6 lên giấy; con chỉ nói có mở bó hay không, chưa cần tính.

    Nói với conPhần lẻ đủ để bớt thì chục đứng yên, còn lại từ 10 trở lên. Phần lẻ không đủ thì phải mở bó, còn lại ít hơn 10.

  2. Kẻ bảng bậc thang

    Kẻ bảng 8 cột, đầu cột ghi số đứng đầu từ 11 đến 18, và 8 hàng, đầu hàng ghi Bớt 2 tới Bớt 9. Chỉ điền những phép phải mở bó. Hàng Bớt 2 có một ô: 11 − 2 = 9. Hàng Bớt 3 có hai ô: 11 − 3 = 8, 12 − 3 = 9. Mỗi hàng dài thêm một ô, tới hàng Bớt 9 có tám ô, từ 11 − 9 = 2 đến 18 − 9 = 9. Bố mẹ viết phép trừ, con tìm số còn lại. Xong, hỏi con: ô cuối mỗi hàng bằng mấy? Đều bằng 9. Vì sao ô 12 − 2 và ô 15 − 4 để trống? Vì phần lẻ đủ để bớt.

    Nói với conBảng này chỉ có những phép trừ phải mở bó. Hàng cho biết bớt mấy, cột cho biết số đứng đầu. Ô để trống là phép không cần mở bó.

  3. Sang phải một ô, xuống dưới một ô

    Đặt ngón tay con vào ô 16 − 8 = 8. Sang phải một ô là 17 − 8: hỏi con còn lại nhiều hơn hay ít hơn, rồi kiểm bằng đũa. Bày 16 chiếc, lấy đi 8, còn 8; thêm 1 chiếc vào nhóm mà vẫn lấy đi 8 thì còn 9. Quay về ô 16 − 8, xuống dưới một ô là 16 − 9: lấy thêm 1 chiếc nữa, còn 7. Rồi che vài ô trong bảng bằng mảnh giấy, con nói số bị che nhờ ô bên cạnh. Ví dụ che ô 14 − 6: ô bên trái là 13 − 6 = 7, nên 14 − 6 = 8.

    Nói với con16 trừ 8 bằng 8. Sang phải: 17 trừ 8. Nhóm có thêm 1 mà vẫn bớt 8, nên còn thêm 1: bằng 9. Xuống dưới: 16 trừ 9. Bớt thêm 1, nên còn ít đi 1: bằng 7.

  4. Những phép trừ còn lại bằng nhau

    Con tô cùng một màu các ô còn lại 7: 11 − 4, 12 − 5, 13 − 6, 14 − 7, 15 − 8, 16 − 9. Các ô ấy nằm chéo nhau: từ ô này sang ô kia, cả hai số cùng thêm 1. Kiểm bằng đũa với 14 − 6: bày 14 chiếc, tách 6 chiếc sẽ lấy sang một bên, còn 8. Cất đi 1 chiếc trong 6 chiếc ấy: giờ là 13 chiếc, lấy 5, vẫn còn 8. Cất tiếp từng chiếc: 12 − 4, 11 − 3, 10 − 2, phần còn lại vẫn là 8. Rồi con xét ba dòng: 15 − 7 = 10 − 2 (đúng, 8 và 8); 16 − 9 = 10 − 9 (sai, 7 và 1); 17 − 8 = 4 + 5 (đúng, 9 và 9).

    Nói với con14 trừ 6. Bớt 1 ở cả hai số: 13 trừ 5, rồi 12 trừ 4, 11 trừ 3, 10 trừ 2. Số còn lại không đổi. 10 trừ 2 bằng 8, nên 14 trừ 6 cũng bằng 8.

  5. Phép nào còn lại nhiều hơn

    Viết hai phép cạnh nhau: 13 − 4 và 13 − 8. Hỏi con, chưa cần tính: phép nào còn lại nhiều hơn? Cùng 13 cái, bớt ít hơn thì còn nhiều hơn. Con tính để kiểm: 9 và 5. Rồi viết 14 − 9 và 12 − 3. Hai số đứng đầu khác nhau nên phải tính từng phép: 14 − 9 = 5, 12 − 3 = 9. 12 − 3 còn lại nhiều hơn, dù 12 bé hơn 14. Con nói bằng lời, không viết dấu so sánh. Thêm một cặp cho con tự làm: 15 − 6 và 15 − 9.

    Nói với con13 trừ 4 và 13 trừ 8. Cùng 13 cái. Bớt 4 là bớt ít hơn bớt 8, nên 13 trừ 4 còn lại nhiều hơn.

Con hay nhầm ở đâu

  • Con quen về 10 cả khi phần lẻ đủ để bớt: 17 − 4, con bớt 7 về 10 rồi bớt tiếp 4, còn 6.

    Cách gỡ: Cho con đếm số que đã lấy ra: 7 và 4 gộp lại được 11 que, trong khi chỉ cần bớt 4. Phần lẻ 7 đủ để bớt 4, nên chục đứng yên: 7 − 4 = 3, còn 13.

  • Con đọc ngược cách bảng đổi: biết 16 − 8 = 8, tới 16 − 9 con nói 9.

    Cách gỡ: Bày 16 chiếc đũa, lấy đi 8, rồi lấy thêm 1 chiếc nữa. Hỏi “Lấy đi nhiều hơn thì còn lại nhiều hơn hay ít hơn?”. Còn 7.

  • Con coi dấu bằng là chỗ viết số tìm được, nên thấy dòng 9 = 15 − 6 là bảo sai.

    Cách gỡ: Bảo con tính bên phải: 15 − 6 = 9. Bên trái là 9. Hai bên chỉ cùng một số thì dòng ấy đúng, số đứng bên nào cũng được.

Khi nào sang bài sau

Con đã vững khi nhìn một phép trừ như 15 − 8, con nói ngay phải mở bó, số còn lại ít hơn 10, rồi tìm được số ấy bằng cách nhớ hoặc suy từ ô bên cạnh. Chưa cần nhanh.

Từ dùng trong bài

Phép trừMở bó, lấy từ một chụcNhiều hơn, ít hơn và lớn hơn, bé hơnBảng cộngDấu bằng