Đếm lùi
Con tìm phép trừ trên dải số theo hai cách: đếm lùi khi bớt 1, 2 hoặc 3, và đếm tiếp từ phần đã biết khi hai số gần nhau.
Học xong, con làm được
- Tính phép trừ đi 1, 2 hoặc 3 bằng đếm lùi, không đọc số bắt đầu.
- Tính phép trừ có hai số gần nhau, như 8 − 6, bằng đếm tiếp từ phần đã biết lên cả nhóm.
- Nói được số cần tìm nằm ở đâu trong mỗi cách: ô đáp xuống sau cùng, hay số bước đã nhảy.
- Nhìn hai số rồi chọn cách ít bước.
Cần chuẩn bị
- Một dải số từ 0 đến 10 vẽ trên giấy, mỗi ô to hơn một cái cúc áo
- Một cái cúc áo hay nắp chai làm quân cờ
- 8 quả nho hoặc 8 hạt lạc để ăn thật
- Giấy và bút chì
Vì sao học bài này lúc này
Hai bài trước con tìm phần kia bằng cách bày đồ vật ra rồi đếm. Bài này cho con hai cách không cần đồ vật, dựa trên những việc con đã biết: đếm ngược, số liền trước và đếm tiếp. Con học luôn giới hạn của chúng: chỉ đếm khi đi không quá 3 bước, vì đếm nhiều bước trong đầu thì dễ quên mình đã nhảy mấy bước. Những phép trừ còn lại sẽ có cách khác ở các bài sau, khi con nối phép trừ với sơ đồ tách gộp và phép cộng.
Cùng con làm ở nhà
Nhảy sang trái
Bày 8 quả nho, đặt quân cờ ở ô 8 trên dải số. Con ăn một quả thì quân cờ nhảy sang trái một ô và con đọc tên ô nó đáp xuống. Ăn 3 quả, con đọc “7, 6, 5”; quân cờ đứng ở ô 5 và đĩa còn 5 quả. Sau đó chỉ dùng dải số: đặt quân cờ lại ô 8, làm 8 − 1 đọc “7”, làm 8 − 2 đọc “7, 6”. Bớt mấy thì đọc mấy số; bớt 1 chính là đọc số liền trước. Hỏi con vì sao không đọc số 8: lúc quân cờ còn đứng ở ô 8 thì chưa quả nào bị ăn.
Nói với conCó 8 quả nho. Ăn 3 quả. Đếm lùi: 7, 6, 5. 8 trừ 3 bằng 5. Còn lại 5 quả.
Hai số gần nhau: đếm tiếp từ phần đã biết
Viết 8 − 6. Cho con thử đếm lùi 6 bước để thấy nó dài và dễ lạc. Rồi chỉ trên dải số: 6 và 8 đứng gần nhau. Phép trừ này hỏi 6 với mấy thì được 8. Đặt quân cờ ở ô 6, nhảy sang phải tới ô 8, đọc “7, 8”, mỗi bước con giơ một ngón tay. Hỏi: nhảy mấy bước? Hai bước, vậy 8 − 6 = 2. Nói rõ với con: lần này số cần tìm là số bước, không phải ô cuối cùng, vì ô cuối là 8, cả nhóm đã biết. Kiểm bằng cách gộp: 6 và 2 gộp lại được 8.
Nói với con8 trừ 6. 6 với mấy thì được 8? Từ 6 đếm tiếp: 7, 8. Hai bước. 8 trừ 6 bằng 2.
Chọn cách ít bước
Viết bốn phép trừ lên giấy: 10 − 2, 9 − 7, 7 − 4, 9 − 5. Với mỗi phép, chưa tính vội, chỉ hỏi con: đếm lùi mất mấy bước, đếm tiếp mất mấy bước? 10 − 2 thì đếm lùi “9, 8”. 9 − 7 thì đếm tiếp “8, 9”, hai bước. 7 − 4 thì đếm tiếp “5, 6, 7”, ba bước. Còn 9 − 5 thì cách nào cũng quá 3 bước: không đếm, mà nghĩ tới sơ đồ tách gộp, 9 gồm 5 và 4.
Nói với con9 trừ 7. Bớt 7 thì phải lùi nhiều bước quá. Nhưng 7 với 9 ở gần nhau. Từ 7 đếm tiếp: 8, 9. Hai bước. 9 trừ 7 bằng 2.
Cất dải số, đếm trong đầu
Cất dải số đi. Đọc cho con vài phép trừ, xen kẽ hai loại: 6 − 2, 10 − 9, 7 − 3, 5 − 4, 9 − 1, 8 − 5. Trước mỗi phép, con nói sẽ đếm lùi hay đếm tiếp rồi mới đếm thành tiếng. Lúc đầu con được giơ ngón tay để giữ số bước. Phép nào con lạc thì lấy dải số ra, cho quân cờ nhảy lại đúng phép ấy, rồi cất đi và hỏi lại.
Nói với con10 trừ 9. 9 với 10 ở sát nhau. Từ 9 đếm tiếp: 10. Một bước. 10 trừ 9 bằng 1.
Con hay nhầm ở đâu
Con đọc cả số bắt đầu khi đếm lùi: 8 − 3, đọc “8, 7, 6” rồi viết 6.
Cách gỡ: Để quân cờ đứng yên ở ô 8 và hỏi “Đã nhảy bước nào chưa?”. Chỉ đọc sau khi quân cờ nhảy. Với nho thật: chưa ăn quả nào thì đĩa vẫn là 8.
Đếm tiếp xong con viết ô cuối cùng: 8 − 6, đọc “7, 8” rồi viết 8.
Cách gỡ: Ô cuối cùng là cả nhóm đã biết. Hỏi “Nhảy mấy bước?” và cho con giơ ngón tay đếm số bước.
Con đếm lùi rất nhiều bước, như 9 − 7 lùi 7 bước, rồi lạc.
Cách gỡ: Trước khi con bắt đầu, chỉ trên dải số cho con thấy 7 và 9 nằm sát nhau, rồi hỏi cách nào ít bước hơn.
Con đã quen mà vẫn giơ ngón tay cho mọi phép trừ.
Cách gỡ: Lúc đầu giơ ngón tay để giữ số bước là được. Khi con đã quen, rủ con thử đếm thầm: không bao giờ quá 3 bước nên giữ trong đầu được.
Khi nào sang bài sau
Con đã vững khi nghe 9 − 2 hay 9 − 7 là nói được ngay sẽ đếm lùi hay đếm tiếp, đếm mà không đọc số bắt đầu, và gặp 9 − 5 thì biết không nên đếm.
Từ dùng trong bài
Phép trừDải sốĐếm lùiĐếm tiếpCả nhóm và hai phầnSơ đồ tách gộpPhép cộng
