Trả tiền và tiền trả lại
Con chơi mua bán: trả vừa đủ, hoặc đưa tờ lớn hơn rồi tìm tiền trả lại bằng cách đếm tiếp từ giá tới tiền đưa, và xem ba số ấy trên sơ đồ tách gộp.
Học xong, con làm được
- Trả vừa đủ một món, hoặc đưa một tờ lớn hơn giá.
- Tìm tiền trả lại bằng cách đếm tiếp từ giá tới tiền đưa, dừng ở số tròn chục.
- Xếp giá, tiền đưa và tiền trả lại vào sơ đồ tách gộp: tiền đưa là cả nhóm.
- Giải chuyện mua bán kể bằng lời: tìm cả nhóm thì gộp, tìm một phần thì bớt.
Cần chuẩn bị
- Tiền giấy tự làm: 6 tờ 1 nghìn, 4 tờ 2 nghìn, 2 tờ 5 nghìn, 3 tờ 10 nghìn, 2 tờ 20 nghìn
- Thêm 1 tờ 50 nghìn và 1 tờ 100 nghìn
- Vài món đồ làm quầy hàng và thẻ giá ghi 7, 33, 46, 4, 71
- Một cái khay để tiền trả lại
- Giấy và bút để vẽ sơ đồ tách gộp
Vì sao học bài này lúc này
Đây là bài gom cả chương vào một lần mua: đọc giá, lấy tiền, đếm, so, rồi trả. Con đã biết đếm tiếp để tìm cần thêm bao nhiêu nghìn; tiền trả lại cũng tìm bằng lối ấy, chỉ khác là người bán đếm từ giá lên tới tiền đưa. Người bán ngoài chợ vẫn làm như vậy, nên con không cần đặt phép trừ hai số có hai chữ số. Bài còn nối việc mua bán với sơ đồ tách gộp con quen từ lâu: tiền đưa là cả nhóm, giá và tiền trả lại là hai phần. Nhìn được ba số ấy trên sơ đồ, con biết lúc nào gộp, lúc nào bớt khi gặp một câu chuyện về tiền, và sẵn sàng cho phần ôn tập ngay sau chương.
Cùng con làm ở nhà
Trả vừa đủ, hay đưa tờ lớn hơn
Bày một cái bánh với thẻ giá 7. Lần đầu con có tờ 5 nghìn và tờ 2 nghìn: đếm 5, 7, đưa cả hai tờ, trả vừa đủ. Lần hai con chỉ có một tờ 10 nghìn. 10 lớn hơn 7 nên đủ tiền, nhưng đưa nhiều hơn giá thì người bán phải trả lại. Bố mẹ bán hàng, đếm tiếp từ giá tới tiền đưa, vừa đếm vừa đặt từng tờ vào khay: “bảy”, đặt tờ 2 nghìn, “chín”, đặt tờ 1 nghìn, “mười”. Con đếm tiền trong khay: 3 nghìn. Đó là tiền trả lại. Rồi đổi vai, con bán và đếm tiếp y như thế.
Nói với conBánh giá bảy nghìn. Con đưa mười nghìn. Bảy cần thêm ba thì được mười. Mẹ trả lại con ba nghìn.
Ba số trên một sơ đồ tách gộp
Vẽ sơ đồ tách gộp cho lần mua vừa rồi: một ô ở trên, hai ô ở dưới. Hỏi con số nào là cả nhóm. Tiền đưa là cả nhóm, viết 10 vào ô trên. Số tiền ấy tách thành hai phần: một phần ở lại với người bán, là giá, viết 7; phần kia quay về tay con, là tiền trả lại, viết 3. Con đặt các tờ tiền lên từng ô để thấy rõ. Rồi viết hai phép tính của cùng sơ đồ: 7 + 3 = 10 và 10 − 7 = 3. Thử thêm một lần: món giá 4 nghìn, đưa tờ 5 nghìn; con tự vẽ sơ đồ và điền 5, 4, 1.
Nói với conTiền đưa là cả nhóm. Giá là một phần, tiền trả lại là phần kia. Mười gồm bảy và ba.
Tiền trả lại khi đếm qua số tròn chục
Hộp bút màu có thẻ giá 33, bố mẹ đưa tờ 50 nghìn. Con làm người bán và đếm tiếp theo hai chặng. Chặng một, tới số tròn chục: 33 cần thêm 7 thì được 40, đặt tờ 5 nghìn và tờ 2 nghìn vào khay. Chặng hai, tới tiền đưa: từ 40 thêm một tờ 10 nghìn là 50. Đếm khay, tờ lớn trước: 10, 15, 17. Tiền trả lại là 17 nghìn. Kiểm bằng cách đếm tiếp từ giá qua từng tờ trong khay: 33, 43, 48, 50. Luyện thêm: giá 46 đưa tờ 50 nghìn, trả lại 4 nghìn; giá 4 đưa tờ 20 nghìn, trả lại 16 nghìn; giá 71 đưa tờ 100 nghìn, trả lại 29 nghìn.
Nói với conHộp bút màu giá ba mươi ba nghìn. Mẹ đưa năm mươi nghìn. Ba mươi ba cần thêm bảy thì được bốn mươi. Thêm một chục nữa là năm mươi. Bảy và mười là mười bảy. Trả lại mẹ mười bảy nghìn.
Ba chuyện mua bán
Kể từng chuyện, con bày tiền ra rồi nói cần gộp hay bớt. Chuyện một: gói xôi giá 15 nghìn, cốc sữa đậu nành giá 8 nghìn, mua cả hai hết bao nhiêu? Gộp hai phần: 15 + 8 = 23. Chuyện hai: mẹ mua cá hết 40 nghìn, trong ví còn lại 9 nghìn, lúc đầu mẹ có bao nhiêu? Tiền lúc đầu là cả nhóm, nên vẫn gộp: 40 + 9 = 49. Chuyện ba: con đưa tờ 50 nghìn mua một món, được trả lại 6 nghìn; quyển truyện giá 44, cái thước kẻ giá 46, con đã mua món nào? Tìm một phần thì bớt: 50 − 6 = 44, là quyển truyện.
Nói với conMẹ mua cá hết bốn mươi nghìn, còn lại chín nghìn. Tiền lúc đầu là cả nhóm. Gộp hai phần: bốn mươi cộng chín bằng bốn mươi chín. Lúc đầu mẹ có bốn mươi chín nghìn.
Con hay nhầm ở đâu
Hỏi tiền trả lại, con nói luôn giá món hàng: bánh 7 nghìn, đưa 10 nghìn, con bảo trả lại 7 nghìn.
Cách gỡ: Chỉ vào sơ đồ tách gộp: 7 nghìn là phần ở lại với người bán. Tiền trả lại là phần kia. Cho con đếm tiếp từ 7 tới 10 và đặt tiền vào khay.
Đếm tiếp hai chặng xong, con chỉ nói một chặng: giá 33, đưa 50, con bảo trả lại “bảy” hoặc “mười”.
Cách gỡ: Mọi tờ thêm vào đều nằm trong khay. Cho con đếm cả khay, tờ lớn trước: 10, 15, 17. Tiền trả lại là tất cả tiền trong khay.
Nghe “còn lại” là con bớt: mua kẹo hết 6 nghìn, còn lại 30 nghìn, con tìm tiền lúc đầu bằng cách lấy 30 bớt 6.
Cách gỡ: Hỏi con: “Lúc đầu nhiều tiền hơn hay ít hơn bây giờ?” Lúc đầu là cả nhóm, gồm tiền đã tiêu và tiền còn lại. Gộp hai phần: 30 + 6 = 36.
Khi nào sang bài sau
Con đã vững khi làm người bán, con đếm tiếp được từ giá tới tiền đưa, dừng ở số tròn chục, rồi đếm khay để nói tiền trả lại. Con còn chậm ở chặng tới số tròn chục cũng không sao.
Từ dùng trong bài
Trả vừa đủ và tiền trả lạiNhiều hơn, ít hơn và lớn hơn, bé hơnĐếm tiếpSơ đồ tách gộpSố tròn chục, bảng chục và đơn vịCả nhóm và hai phầnPhép trừMột chục, bó và que lẻ
