Open Math Tải app
Chương 13 · Bài 3

Mở một bó

Con trừ qua chục với số đến 40, như 31 − 4, khi phần lẻ không đủ để bớt: mở một bó, hoặc bớt phần lẻ trước rồi bớt nốt.

Học xong, con làm được

  • Trừ một số có một chữ số từ số tròn chục, như 40 − 6, bằng cách mở một bó.
  • Tính 31 − 4 bằng cách mở một bó rồi làm phép trừ trong phạm vi 20 đã biết.
  • Tính cùng phép trừ ấy bằng cách bớt phần lẻ trước, rồi bớt nốt.

Cần chuẩn bị

  • 4 bó que, dây chun
  • 3 hộp nhỏ, mỗi hộp đúng 10 cái bánh quy hay hạt lạc, thêm vài cái trên đĩa
  • Giấy và bút chì

Vì sao học bài này lúc này

Bài này là chiều ngược của bài trước: ở đó que lẻ đủ 10 thì buộc thêm một bó, ở đây phần lẻ không đủ để bớt thì mở một bó. Chỉ cần mở một bó, bó nằm sát que lẻ, vì 10 que của nó cùng với que lẻ sẵn có đã nhiều hơn số cần bớt. Các bó khác đứng yên, nên số chục bớt đi 1. Việc còn lại là phép trừ trong phạm vi 20 con đã làm nhiều lần: 31 − 4 chỉ là 11 − 4 với 2 bó đứng bên cạnh. Bài cũng đặt cách bớt phần lẻ trước cạnh cách mở bó để con thấy hai cách cho cùng một số.

Cùng con làm ở nhà

  1. Bớt từ số tròn chục

    Bày 40 que: 4 bó, không có que lẻ. Con cần lấy đi 6 que. Hỏi: lấy ở đâu? Con mở một bó, lấy 6 que, bó ấy còn 4 que. Ba bó kia đứng yên: 30 và 4 là 34. Viết thành cột: 10 − 6 = 4, 20 − 6 = 14, 30 − 6 = 24, 40 − 6 = 34. Cho con nhìn cột số tìm được: phần lẻ lúc nào cũng là 4, vì 6 và 4 gộp thành 10, còn số chục thì ít hơn lúc đầu 1.

    Nói với con40 trừ 6. Không có que lẻ, phải mở một bó. 10 trừ 6 bằng 4. 3 bó đứng yên. 30 và 4 là 34. 40 trừ 6 bằng 34.

  2. Phần lẻ không đủ để bớt: mở một hộp

    Chơi bán bánh. Xếp 31 cái bánh quy: 3 hộp, mỗi hộp đúng 10 cái, và 1 cái trên đĩa. Bố mẹ mua 4 cái. Trên đĩa chỉ có 1 cái, không đủ. Con mở hộp nằm sát đĩa: giờ có 2 hộp đầy và 11 cái. Con lấy 4 cái từ hộp vừa mở, hộp ấy còn 6 cái, gộp với 1 cái trên đĩa là 7. Viết 31 − 4, vẽ sơ đồ tách gộp dưới số 31: 20 và 11. Con tính 11 − 4 = 7, rồi 20 và 7 là 27. Viết thành cột: 11 − 4 = 7, 21 − 4 = 17, 31 − 4 = 27.

    Nói với con31 trừ 4. Trên đĩa chỉ có 1 cái, không đủ để bớt. Mở một hộp: 10 cái và 1 cái là 11 cái. 11 trừ 4 bằng 7. 2 hộp đứng yên. 20 và 7 là 27. 31 trừ 4 bằng 27.

  3. Bớt phần lẻ trước, rồi bớt nốt

    Xếp lại 31 cái bánh như cũ. Lần này con đưa cái trên đĩa trước: 31 − 1 = 30. Hỏi: con đã đưa mấy cái, còn phải đưa mấy cái nữa? Còn 3 cái. Con mở một hộp và lấy 3 cái: 30 − 3 = 27. Trên giấy, vẽ sơ đồ tách gộp dưới số 4: 1 và 3, số 1 bằng đúng phần lẻ của 31. Cho con so với cách trước: lần nào cũng lấy đi 4 cái, lần nào cũng còn 2 hộp đầy và 7 cái.

    Nói với con31 trừ 4. Bớt phần lẻ trước: 31 trừ 1 bằng 30. Còn phải bớt 3. 30 trừ 3 bằng 27. 31 trừ 4 bằng 27.

  4. Hai cách cạnh nhau

    Viết 26 − 8 và cho con làm cả hai cách. Mở một bó: 26 là 10 và 16, 16 − 8 = 8, 10 và 8 là 18. Bớt phần lẻ trước: 26 − 6 = 20, còn phải bớt 2, 20 − 2 = 18. Làm tiếp 33 − 4 và 23 − 9, con được 29 và 14. Hỏi con cách nào thấy nhẹ hơn với từng phép. Với 33 − 4, bớt phần lẻ trước thì chỉ còn bớt nốt 1. Với 23 − 9, lấy cả 9 từ một chục thì chục ấy còn 1, gộp với 3 que lẻ là 4. Đừng đặt thành luật, để con tự chọn.

    Nói với con33 trừ 4. Bớt phần lẻ trước: 33 trừ 3 bằng 30. Còn phải bớt 1. 30 trừ 1 bằng 29. 33 trừ 4 bằng 29.

Con hay nhầm ở đâu

  • 23 − 7, con viết 24: con lấy 7 trừ 3 cho dễ.

    Cách gỡ: Cho con bày 23 que và lấy đi 7 que thật. Que lẻ chỉ có 3, nên con mở một bó: 13 que lẻ, lấy 7, còn 6. Một bó đứng yên: 16.

  • 22 − 8, con viết 24: tính đúng phần lẻ nhưng vẫn ghi 2 chục.

    Cách gỡ: Chỉ vào bàn và hỏi “còn mấy bó nguyên?”. Bó đã mở không còn là bó nữa, chỉ còn 1 bó. 10 và 4 là 14.

  • 35 − 6, con bớt 5 được 30 rồi thêm 1 vào, viết 31.

    Cách gỡ: Hỏi “con phải lấy đi mấy que, đã lấy mấy que rồi?”. Phải lấy 6, mới lấy 5, còn phải bớt nốt 1. 30 − 1 = 29.

Khi nào sang bài sau

Con đã vững khi gặp 32 − 5 là nói được phần lẻ không đủ để bớt, số chục sẽ còn 2, rồi tính ra 27 theo cách con chọn, không cần bày que.

Từ dùng trong bài

Cộng qua chục, trừ qua chụcMở bó, lấy từ một chụcBớt phần lẻ trước, rồi bớt nốtSố tròn chục, bảng chục và đơn vịPhép trừMột chục, bó và que lẻNhiều hơn, ít hơn và lớn hơn, bé hơnSơ đồ tách gộp