Chục đứng yên
Con cộng, trừ một số có một chữ số với một số đến 40 khi không bó nào bị đụng tới: chỉ tính phần lẻ, các chục đứng yên.
Học xong, con làm được
- Cộng như 32 + 6 khi hai phần lẻ gộp lại chưa tới 10, bằng cách chỉ tính phần lẻ.
- Trừ như 36 − 4 khi phần lẻ đủ để bớt, các chục giữ nguyên.
- Tìm số còn thiếu trong phép tính mà các chục đứng yên, như 32 + = 39.
Cần chuẩn bị
- 4 bó que (mỗi bó 10 que) và khoảng 10 que rời
- 3 hộp hay cốc, mỗi hộp đựng đúng 10 cái bánh quy nhỏ hay hạt lạc, và 6 cái trên đĩa
- Giấy và bút chì
Vì sao học bài này lúc này
Con đã biết một số đến 40 là mấy bó một chục và mấy que lẻ, và đã cộng trừ với số từ 11 đến 19 mà chục đứng yên. Bài này cho con thấy có thêm một, hai bó nữa thì cách làm vẫn y nguyên: thêm vài que mà que lẻ chưa đủ 10, hay bớt vài que mà que lẻ đủ để lấy, thì không bó nào bị đụng tới. Con chỉ cần phép tính trong phạm vi 10 đã biết rồi ghép với các chục. Đây là trường hợp nhẹ nhất của chương; hai bài sau mới tới lúc phải buộc thêm một bó hay mở một bó.
Cùng con làm ở nhà
Thêm vào phần lẻ
Bày 32 que: 3 bó và 2 que lẻ. Đưa con thêm 6 que, con đặt cạnh que lẻ. Hỏi: que lẻ đã đủ 10 chưa, có bó nào bị đụng tới không? Chưa đủ, và ba bó vẫn nằm yên. Viết 32 + 6, vẽ sơ đồ tách gộp dưới số 32: 30 và 2. Con tính 2 + 6 = 8, rồi 30 và 8 là 38. Viết thành cột cho con thấy cùng một việc: 2 + 6 = 8, 12 + 6 = 18, 22 + 6 = 28, 32 + 6 = 38. Thử thêm 4 + 33: con đổi chỗ thành 33 + 4 rồi tính, được 37.
Nói với con32 cộng 6. 32 gồm 3 chục và 2 đơn vị. 2 cộng 6 bằng 8. 3 chục đứng yên. 30 và 8 là 38. 32 cộng 6 bằng 38.
Bớt ở phần lẻ
Xếp 36 cái bánh quy: 3 hộp, mỗi hộp đúng 10 cái, và 6 cái trên đĩa. Cả nhà ăn 4 cái. Trước khi lấy, hỏi con: bánh trên đĩa có đủ để lấy 4 cái không, có phải mở hộp nào không? Đủ, nên ba hộp đứng yên. Con lấy 4 cái trên đĩa, còn 2 cái và 3 hộp: 36 − 4 = 32. Viết thành cột: 6 − 4 = 2, 16 − 4 = 12, 26 − 4 = 22, 36 − 4 = 32. Rồi xếp lại 36 cái và ăn hết 6 cái trên đĩa: 36 − 6 = 30, còn đúng ba hộp.
Nói với con36 trừ 4. 36 gồm 3 chục và 6 đơn vị. 6 trừ 4 bằng 2. 3 chục đứng yên. 30 và 2 là 32. 36 trừ 4 bằng 32.
Tìm số còn thiếu
Viết 32 + = 39. Hỏi con: 32 và 39 có mấy chục? Đều 3 chục, vậy chục đứng yên, chỉ thêm que lẻ. 2 cộng mấy bằng 9? Con điền 7 rồi tính lại 32 + 7 để kiểm. Làm tiếp 37 − = 31 (điền 6) và 34 − = 30 (điền 4). Cuối cùng là + 5 = 38: ở đây 38 là cả nhóm, 5 là một phần, nên phần kia là 38 − 5 = 33. Nếu con còn lúng túng thì bày bó và que ra, lấy một tờ giấy che phần chưa biết.
Nói với con32 cộng mấy bằng 39? Hai số đều có 3 chục. Chục đứng yên, chỉ thêm que lẻ. 2 cộng 7 bằng 9. Vậy 32 cộng 7 bằng 39.
Con hay nhầm ở đâu
12 + 2, con viết 32: con cộng số 2 vào chữ số bên trái.
Cách gỡ: Cho con bày 1 bó và 2 que, rồi đưa thêm 2 que. Con đặt 2 que ấy ở đâu? Cạnh que lẻ. Bó vẫn là 1, que lẻ thành 4: 14.
26 + 3, con viết 9: tính xong phần lẻ rồi quên các chục.
Cách gỡ: Chỉ vào 2 bó vẫn nằm trên bàn và hỏi “hai bó này đi đâu rồi?”. Con đếm bó theo chục rồi đếm tiếp que lẻ: mười, hai mươi, rồi tới hai mươi chín.
29 − 1, con viết 19: con lấy đi cả một bó.
Cách gỡ: Hỏi “bớt 1 là lấy đi mấy que?”. Chỉ 1 que lẻ, còn 2 bó và 8 que: 28. Lấy cả một bó là bớt 10.
Khi nào sang bài sau
Con đã vững khi gặp 23 + 5 hay 38 − 6 là nói ngay số chục giữ nguyên rồi chỉ tính phần lẻ, không đếm từng que.
Từ dùng trong bài
Cộng qua chục, trừ qua chụcMột chục, bó và que lẻMở bó, lấy từ một chụcSơ đồ tách gộpĐổi chỗ hai sốCả nhóm và hai phầnĐếm tiếp
