Chỉ một chữ số đổi
Con cộng trừ một số có hai chữ số với một số nhỏ hoặc một số tròn chục, khi chỉ một chữ số đổi: chục đứng yên hoặc đơn vị đứng yên.
Học xong, con làm được
- Cộng, trừ một số có hai chữ số với một số có một chữ số khi chục đứng yên.
- Cộng, trừ các số tròn chục và cộng, trừ một số với số tròn chục khi đơn vị đứng yên.
- Tìm số còn thiếu trong phép tính bằng cách xem chữ số nào đổi.
Cần chuẩn bị
- Khoảng 100 que kem, tăm hay ống hút, buộc sẵn thành bó 10
- Một tờ giấy kẻ đôi làm bảng chục và đơn vị
- Giấy, bút
Vì sao học bài này lúc này
Chương trước con đã thêm bớt 1, 2, 3 đơn vị và 1, 2, 3 chục trên bảng các số từ 1 đến 100. Bài này mở rộng ra mọi số có một chữ số và mọi số tròn chục, nhưng vẫn giữ một điều kiện: chỉ một chữ số đổi. Cộng 72 với 5 thì 7 chục đứng yên, chỉ có 2 và 5 gộp lại. Cộng 34 với 60 thì 4 đơn vị đứng yên, chỉ có số chục tăng. Phép tính nào ở đây cũng dựa trên một phép tính nhỏ con đã thuộc. Hai bài sau ghép hai việc này thành hai bước để cộng, trừ hai số có hai chữ số bất kỳ.
Cùng con làm ở nhà
Chục đứng yên, đơn vị đổi
Con xếp 72 que: 7 bó và 2 que lẻ. Bố mẹ đưa thêm 5 que. Hỏi: có bó nào bị động tới không? Không, 7 bó đứng yên; chỉ có que lẻ đổi: 2 và 5 là 7. Con đọc số mới và viết 72 + 5 = 77. Làm phép trừ: xếp 49 que, lấy đi 6 que lẻ. 4 bó đứng yên, 9 bớt 6 còn 3, viết 49 − 6 = 43. Mỗi lần, con ghi số trước và số sau vào bảng chục và đơn vị rồi chỉ xem cột nào đổi.
Nói với con72 cộng 5. 7 bó đứng yên. 2 và 5 là 7. 70 và 7 là 77. 72 cộng 5 bằng 77.
Một phép tính nhỏ, nhiều phép tính lớn
Viết ba phép tính thành ba dòng thẳng nhau: 2 + 5 = 7, 32 + 5 = 37, 72 + 5 = 77. Hỏi con: ba dòng giống nhau ở đâu, khác nhau ở đâu? Làm tiếp với phép trừ: 9 − 6 = 3, 49 − 6 = 43, 89 − 6 = 83. Rồi bố mẹ viết một phép tính nhỏ, con tự viết hai dòng tiếp theo: từ 4 + 3 = 7 ra 54 + 3 = 57 và 84 + 3 = 87. Cuối cùng viết 3 + 64 và hỏi: bắt đầu từ số nào thì dễ hơn? Con đổi chỗ hai phần: 64 + 3 = 67.
Nói với con2 cộng 5 bằng 7. Vậy 32 cộng 5 bằng 37, 72 cộng 5 bằng 77. Số chục đứng yên, chỉ đơn vị đổi.
Đơn vị đứng yên, chục đổi
Bắt đầu chỉ với bó: 3 bó và 6 bó là 9 bó, viết 30 + 60 = 90. Có 7 bó, lấy đi 5 bó: 70 − 50 = 20. 7 bó thêm 3 bó là 10 bó: 70 + 30 = 100, và 100 − 30 = 70. Rồi thêm que lẻ: con xếp 34 que, bố mẹ đưa thêm 6 bó, mỗi bó con đếm một lần: 44, 54, 64, 74, 84, 94. 4 que lẻ không ai động tới. Viết 34 + 60 = 94. Làm tiếp 76 − 50 = 26 và 20 + 57 = 77.
Nói với con34 cộng 60. Thêm 6 chục: 3 chục và 6 chục là 9 chục. 4 đơn vị đứng yên. 34 cộng 60 bằng 94.
Tìm số còn thiếu
Viết 53 + = 83. Con so 53 với 83: chữ số nào đứng yên, chữ số nào đổi, đổi bao nhiêu? Chữ số bên trái từ 5 thành 8, vậy đã thêm 3 chục: ô trống là 30. Làm tiếp: 68 − = 64, ô trống là 4. + 3 = 79, ô trống là 76. − 20 = 45, ô trống là 65. Nếu con vướng, xếp que cho số đã biết rồi hỏi phải thêm hay bớt gì để ra số kia. Điền xong, con đọc to cả phép tính để kiểm.
Nói với con53 cộng mấy bằng 83? Chữ số bên phải đứng yên. Chữ số bên trái từ 5 thành 8: thêm 3 chục. 53 cộng 30 bằng 83.
Con hay nhầm ở đâu
Cộng số tròn chục mà con cộng vào đơn vị: 62 cộng 30 viết 65.
Cách gỡ: Hỏi: “Con thêm 3 que hay 3 bó?” Cho con đặt thêm 3 bó cạnh 6 bó và 2 que lẻ: 9 bó, 2 que. 62 cộng 30 bằng 92.
Trừ số tròn chục mà con trừ ở đơn vị: 78 trừ 50 viết 73.
Cách gỡ: Xếp 7 bó và 8 que lẻ, bảo con lấy đi 50. 50 là 5 bó, không phải 5 que. Còn 2 bó và 8 que: 78 trừ 50 bằng 28.
Con làm mất chữ số 0: 40 cộng 40 viết 8.
Cách gỡ: 4 bó và 4 bó là 8 bó. Hỏi: “8 bó là bao nhiêu que?” 8 chục viết là 80. Cho con đếm theo chục để kiểm.
Khi nào sang bài sau
Con đã vững khi nhìn một phép tính như 45 cộng 4 hay 45 cộng 40 là nói ngay chữ số nào đứng yên, chữ số nào đổi, rồi tính đúng. Tính còn chậm cũng không sao.
Từ dùng trong bài
Số tròn chục, bảng chục và đơn vịCộng qua chục, trừ qua chụcBảng các số từ 1 đến 100Một chục, bó và que lẻPhép trừĐổi chỗ hai sốÔ trống
